Ngày 17-12 cách đây 10 năm, một
thanh niên bán bánh mì tên là Mohammed Bouazizi đã tự thiêu giữa phố ở Tunisia
để phản đối chính quyền vì cuộc sống của anh ta quá khổ sở, lại còn phải chịu
sự bất công nặng nề trong xã hội.
Sự tức giận bùng nổ, với hàng vạn
người dân Tunisia thuộc tầng lớp lao động, nghèo khổ đã làm nên cuộc biểu tình
rầm rộ chưa từng có trong lịch sử Tunisia, khởi đầu phong trào biểu tình phản
đối chính phủ được phương Tây đặt tên là “Mùa xuân Arab”, hay còn gọi là “cách
mạng hoa nhài”.
Biểu tình Mùa xuân Arab bùng nổ đầu tiên ở Tunisia
Chỉ trong vòng 18 ngày bùng phát,
cuộc biểu tình của hàng vạn người dân Tunisia đã khiến chính quyền của Tổng
thống Zine al-Abidine Ben Ali lung lay, và gần 1 tháng sau vụ tự thiêu, Tổng
thống Ben Ali đã phải nhường lại chính quyền vào tay một người thuộc đảng Hồi
giáo đối lập.
Vào thời điểm ông Ben Ali chạy
sang Saudi Arabia để sống lưu vong vào giữa tháng 1-2011, Ai Cập cũng đang
chuẩn bị bùng nổ những cuộc biểu tình với hàng triệu người tham gia. Một cuộc
bạo loạn thật sự đã nổ ra sau đó tại quảng trường Tahrir, trung tâm thủ đô
Cairo. Tổng thống Hosni Mubarak mất sự ủng hộ từ Tổng thống Mỹ Barack Obama và
đành từ chức.
Sau Ai Cập, Libya cũng sục sôi
cuộc nổi dậy với sự giúp sức từ phương Tây nhằm lật đổ nhà lãnh đạo Muammar
Gaddafi, trong đó châu Âu đóng vai trò chủ đạo, trực tiếp can thiệp vào cuộc
nội chiến và Mỹ hậu thuẫn.
Từ Tunisia, các cuộc biểu tình
nhanh chóng trở thành cuộc lật đổ, bén rễ khắp các quốc gia trong khu vực. Ở Ai
Cập, Bahrain, Yemen, Libya và Syria, các quốc gia được lãnh đạo bởi chính thể
“độc tài” lâu nay được xem là bất khả xâm phạm đã bất ngờ bộc lộ ra như những thực
thể dễ bị tổn thương. Ở khắp nơi trong khu vực, câu chuyện của Bouazizi kiếm
được khoảng 2 bảng Anh mỗi ngày để nuôi một gia đình 8 người và phải chịu sự
bất công trong xã hội đã gây tiếng vang lớn, lôi kéo hàng triệu người dân phẫn
nộ vì đè nén bấy lâu nay tràn xuống đường phố để biểu thị sự phẫn nộ, bất phản
đối của mình.
Giới phân tích đã chỉ rõ rằng các
cuộc biểu tình “Mùa xuân Arab” sở dĩ được triển khai nhanh chóng và huy động
được số lượng người tham gia đông đảo, đặc biệt là giới trẻ chính là nhờ sự
giúp sức hiệu quả cùa mạng xã hội, với phương tiện rất thông dụng là chiếc điện
thoại di động thông minh và các ứng dụng web dễ truy cập, dễ dàng đánh bại các
cấu trúc bảo mật của nhà nước.
Ở Ai Cập, trong làn sóng biểu
tình thứ hai lật đổ Tổng thống Hồi giáo Mohammed Morsi được bầu lên sau cuộc
biểu tình “Mùa xuân Arab”, mạng xã hội và chiếc điện thoại di động thông minh
tiếp tục là công cụ trợ giúp đắc lực cho việc huy động lực lượng của người biểu
tình.
Ngoài 4 quốc gia tiêu biểu kể
trên, biểu tình “Mùa xuân Arab” cũng đã manh nha bùng nổ tại một số quốc gia
khác, như Saudi Arabia, Morocco, Sudan, Djibouti,... nhưng chúng đã nhanh chóng
bị dập tắt bởi các chính sách điều hành cũng như những biện pháp an ninh, kiểm
soát nghiêm ngặt khiến cho những thành phần chống đối chính quyền không thể sử
dụng công cụ mạng xã hội để huy động lực lượng như đã từng làm ở Ai Cập hay
Tunisia.
Phong trào biểu tình “Mùa xuân
Arab” đã làm lung lay quyền lực 4 nhà lãnh đạo trong khu vực, trong đó 3 người
phải ra đi và chỉ 1 người trụ lại được. Nhà lãnh đạo Libya Gaddafi đã bị giết
trong một cuộc truy đuổi của phiến quân nổi dậy. Cái chết của ông Gaddafi mang
tính chất của một cuộc nội chiến lật đổ chế độ có sự nhúng tay của phương Tây
hơn là kết quả đích thực của những người nổi dậy trong phong trào “Mùa xuân
Arab”.
Ở Yemen, Tổng thống Ali Abdullah
Saleh thoái vị vào ngày 25-2-2012 trong cuộc biểu tình biến thành nội chiến
giữa lực lượng Hồi giáo đối lập với quân đội chính phủ. 5 năm sau, ông Saleh đã
tử vong trong một cuộc giao tranh giữa phiến quân Houthi và quân đội do Saudi
Arabia hậu thuẫn. Còn ở Ai Cập, Tổng thống Hosni Mubarak và các con trai đã
phải hầu tòa về các cáo buộc tham nhũng và lạm dụng quyền hành. Duy nhất chỉ có
lãnh đạo Syria là ông Bashar al-Assad còn trụ lại đến ngày hôm nay.
Sau khi lật đổ các nhà lãnh đạo
mà phương Tây gọi là “độc tài”, phong trào biểu tình “Mùa xuân Arab” ở các quốc
gia Trung Đông và Bắc Phi dường như đã không mang lại kết quả như mong muốn của
người tham gia biểu tình. Cái mà họ cần là cuộc sống được cải thiện, được trao
nhiều quyền hơn, tự do hành động nhiều hơn thì vẫn chưa tìm được. Cuộc sống của
họ vẫn khó khăn, thậm chí còn khó khăn hơn trước khi có “Mùa xuân Arab”.
Đáng quan tâm nhất là những cuộc
biểu tình “Mùa xuân Arab” đã biến tướng thành cuộc nội chiến tại một số quốc
gia, như Libya, Syria, Yemen với sự can thiệp từ bên ngoài, gây bất ổn định
nghiêm trọng về an ninh, chính trị không chỉ cho quốc gia sở tại mà còn ảnh
hưởng lan ra các nước trong khu vực, kể cả châu Âu do làn sóng người tị nạn
chiến tranh. Hàng triệu người Syria mất nhà cửa, điều kiện sinh sống đã tràn
sang Thổ Nhĩ Kỳ, Jordan,... và châu Âu khiến cho những nơi này phải chịu áp lực
từ gánh nặng xã hội phải chăm lo cho họ.
Cho đến nay, 10 năm sau khi bùng
phát phong trào “Mùa xuân Arab”, những người tham gia cuộc biểu tình năm xưa
vẫn còn tiếp tục đấu tranh cho những điều họ mong muốn tìm kiếm. Tại Tunisia,
Ai Cập, sau biểu tình “Mùa xuân Arab”, người ta không hài lòng với lãnh đạo mới
lên thay người đã bị lật đổ nên tiếp tục biểu tình lần thứ hai. Đặc biệt là tại
Ai Cập, sau khi cựu Tổng thống Mubarak bị lật đổ, bị bắt và xét xử, người lên
thay là Tổng thống Morsi cũng bị lật đổ, bị bắt và xét xử tương tự.
Điều đáng buồn cho “Mùa xuân
Arab” ở Ai Cập là sau khi phản đối, lật đổ 2 vị tổng thống, xã hội lại trở về
với sự lãnh đạo hà khắc mới, vẫn bị cấm đoán và kiểm soát chặt chẽ nhiều vấn đề
tương tự như trước khi có “Mùa xuân Arab”.
(Nguồn: http://antg.cand.com.vn/Su-kien-Binh-luan-antg/Mua-xuan-Arab-10-nam-nhin-lai-623924/)