Đấu
tranh, phản bác những quan điểm sai trái, thù địch, làm thất bại âm mưu và hoạt
động “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, góp phần ngăn chặn những
biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, củng cố sự thống nhất
tư tưởng trong Đảng, sự đồng thuận xã hội là một trong những nhiệm vụ trọng yếu
trong công tác tư tưởng của Đảng. Hiện
nay, trước những diễn biến phức tạp, nhanh chóng và khó lường của tình hình thế
giới, khu vực; những thuận lợi, thời cơ, triển vọng và cả những khó khăn, thách
thức mới của tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội đất nước… đã xuất
hiện và phát triển những quan điểm sai trái, thù địch với nhiều cấp độ, trình
độ và hình thức biểu hiện từ nhiều đối tượng khác nhau.
Những quan điểm này của các thế lực thù địch, các phần tử
phản động, thoái hóa, cơ hội chính trị, bất mãn và có cả những người trong nội
bộ chúng ta do trình độ lý luận, trình độ nhận thức chính trị yếu kém mà nảy
sinh những quan điểm sai trái đang tấn công toàn diện, vừa trực tiếp vừa gián
tiếp vào những vấn đề về tư tưởng, chính trị đến các vấn đề xã hội, văn hóa,
quốc phòng, an ninh: từ những vấn đề về đối nội đến các vấn đề đối ngoại; từ
những vấn đề về chủ trương, chính sách đến các vấn đề thuộc tổ chức thực hiện;
từ con người đến tổ chức, đặc biệt là tổ chức Đảng; từ quá khứ, lịch sử đến
hiện tại và cả tương lai phát triển của dân tộc; từ cả những thành tựu, ưu điểm
đến những hạn chế, nhược điểm, khó khăn, thách thức của chúng ta… Điều đó đã và
đang gây nên nhiều nguy hại đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta, đe dọa
sự tồn vong của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Nhiều người trong số họ còn có trình độ học vấn, trình độ lý luận khá cao. Đây
thực sự là một khó khăn, một thách thức đối với chúng ta trong việc làm thế nào
để đấu tranh, phản bác những quan điểm sai trái, thù địch một cách có hiệu quả.
Muốn bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, đấu tranh có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch, nhất thiết
chúng ta phải xây dựng được hệ thống lý luận thật sự sắc bén. Nội hàm cơ bản và
tính thực tiễn của lý luận sắc bén biểu hiện ở chỗ, nó phải có đủ sức, đủ khả
năng vạch rõ được âm mưu, thủ đoạn, tính chất sai trái, phản khoa học, phi
lịch sử, tính chất nguy hại... của các quan điểm sai trái, thù địch,
phải đấu tranh, phản bác thật sự thuyết phục. Nhìn nhận thực tế, lý luận đấu
tranh, phản bác của chúng ta hiện còn thiếu độ sắc bén, tính thuyết phục còn
nhiều hạn chế. Nhiều bài viết đấu tranh mới chủ yếu nhấn mạnh tính chất phản
động, chống Đảng, chống chế độ mà chưa vạch rõ được tính chất sai trái, phản
khoa học của các quan điểm sai trái, thù địch. Ở không ít bài, việc luận
giải tính chất sai trái, phản khoa học của các quan điểm sai trái, thù địch
còn có biểu hiện “gượng ép”, phê phán, phản bác lấy được, theo kiểu “hàng tôm
hàng cá”. Một số công trình khoa học, tác phẩm, bài viết đấu tranh còn thoát
ly, xa rời thực tiễn xã hội và thực tế đấu tranh; đưa ra quan điểm ở dạng mô
phỏng, minh họa đường lối, quan điểm của Đảng, thậm chí mô phỏng còn hời hợt,
nông cạn và cả lệch lạc, chưa cắt nghĩa được đủ độ sâu các vấn đề mà thực tiễn
đặt ra. Không ít công trình nghiên cứu sử dụng các luận điểm kinh điển chỉ để
minh họa mà không phân tích sâu sắc bản chất của các sự vật, hiện tượng, làm
cho chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bị xơ cứng, thiếu tính sáng
tạo, sống động, nên đấu tranh, phản bác kém hiệu quả.
Xây dựng lý luận sắc bén để đấu tranh, phản bác có hiệu quả
các quan điểm sai trái, thù địch là một vấn đề tất yếu, cấp thiết và đặc biệt
quan trọng hiện nay. Đó không phải là hoạt động tức thì mà là một quá trình:
xây dựng lý luận sắc bén để đấu tranh phản bác gắn chặt với quá trình đấu
tranh, gắn với thực tiễn đấu tranh phòng, chống “diễn biến hoà bình”, phản bác
các quan điểm sai trái, thù địch. Quá trình xây dựng lý luận sắc bén để đấu
tranh phản bác cũng đồng thời phải là quá trình vận dụng, đưa lý luận vào thực
tiễn đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, tiếp tục bổ sung,
hoàn thiện lý luận chặt chẽ, đảm bảo cho nhiệm vụ đấu tranh, phản bác các quan
điểm sai trái, thù địch có hiệu quả.
Trong quá trình xây dựng lý luận sắc bén để đấu tranh, phản
bác cần quán triệt sâu sắc quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Lý luận là đem
thực tế trong lịch sử, trong kinh nghiệm, trong các cuộc tranh đấu xem xét, so
sánh thật kỹ lưỡng rõ ràng, làm thành kết luận. Rồi lại đem nó chứng minh với
thực tế. Đó là lý luận chân chính. Lý luận như cái kim chỉ nam, nó chỉ phương
hướng cho chúng ta trong công việc thực tế. Không có lý luận thì lúng túng như
nhắm mắt mà đi”(1). Đồng thời, cần phải thực hiện hệ thống giải pháp đồng bộ,
toàn diện; trong đó, tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm sau:
Trước hết, phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu lý luận, tổng
kết thực tiễn. Yêu cầu cơ bản là phải nắm chắc hơn, sâu sắc hơn những nguyên lý
lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan
điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và vận dụng sáng tạo vào thực
tiễn đấu tranh, phản bác. Trong đó, cần làm rõ những giá trị bền vững; những
luận điểm lý luận đã bị lịch sử vượt qua, hoặc từng bị hiểu sai; những luận
điểm lý luận không còn phù hợp với thực tế hiện nay trong hệ thống lý luận của
chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Thời gian qua, thực hiện các nghị quyết của Đảng về công tác
lý luận, việc tổ chức, triển khai nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn trong
thời kỳ đổi mới đã có những bước phát triển, “góp phần quan trọng trong việc
cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng và
chính sách, pháp luật của Nhà nước”(2). Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt
được, Đảng cũng đã chỉ ra những hạn chế, yếu kém, bất cập của công tác lý luận
nói chung; trong đó, có công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn: “Công
tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận chưa đáp ứng yêu cầu của công cuộc
đổi mới. Hệ thống, chương trình đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị còn nhiều
bất hợp lý. Phương pháp giảng dạy, học tập lý luận chính trị còn lạc hậu”. Biểu
hiện cụ thể là chưa theo kịp sự phát triển của thực tiễn và yêu cầu của cách
mạng; chưa làm sáng tỏ được một số vấn đề quan trọng trong công cuộc đổi mới,
đặc biệt là một số vấn đề về đảng cầm quyền, chủ nghĩa xã hội và con đường đi
lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta… Nhìn chung, lý luận còn lạc hậu, tính dự báo
thấp, kết quả nghiên cứu lý luận chưa đáp ứng tốt yêu cầu của thực tiễn.
Những hạn chế đó đã được lý giải là do công cuộc đổi mới
đất nước càng đi vào chiều sâu càng nảy sinh nhiều vấn đề mới, phức tạp, rất
“hóc búa” về lý luận và thực tiễn, không có sẵn trong hệ thống kinh điển của
chủ nghĩa Mác - Lênin; tình hình thế giới, khu vực diễn biến nhanh chóng, phức
tạp, khó lường, chúng ta có nhiều thuận lợi song phải đối mặt với nhiều nguy
cơ, thách thức… Song, có lẽ là do chúng ta chưa thực sự coi trọng công tác
nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn; ở nhiều nơi, công tác nghiên cứu lý
luận còn hình thức, hời hợt, sao chép, thiếu tính chiến lược; tổng kết thực
tiễn qua loa, chiếu lệ.
Hơn lúc nào hết, trong tình hình hiện nay, chúng ta cần thực
hiện tốt công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn với phương pháp thực
sự khoa học. Nghiên cứu sâu hơn, toàn diện hơn về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh để làm sáng tỏ thực tiễn của đời sống xã hội phong phú, sinh
động, không ngừng biến động và để phát triển lý luận. Đồng thời, cần quan tâm
nghiên cứu các trào lưu tư tưởng, các lý thuyết mới trên quan điểm khách quan
biện chứng và tiếp thu những giá trị tiến bộ.
Sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đang diễn ra
trong sự vận động của thế giới đương đại với nhiều diễn biến phức tạp, khó
lường. Nhiều vấn đề thực tiễn bức thiết đòi hỏi phải được làm sáng tỏ; nhiều
vấn đề lý luận cần được bổ sung, phát triển và hoàn thiện đặt ra yêu cầu phải
thực hiện tốt công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn với phương pháp
thực sự khoa học. Bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi các chủ thể nghiên cứu vừa phải đứng vững trên lập
trường cách mạng, lập trường của giai cấp công nhân vừa phải thực hiện việc
nghiên cứu với một tinh thần và phương pháp khoa học nghiêm túc, đúng đắn. Phải
quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn; lấy thực tiễn làm
điểm xuất phát và điểm đến của nghiên cứu lý luận; nghiên cứu lý luận, vận dụng
và phát triển lý luận phải dựa chắc trên cơ sở hiện thực. Kiên quyết khắc phục
mọi biểu hiện của bệnh chủ quan duy ý chí, cực đoan, phiến diện, bảo thủ, trì
trệ, hời hợt, đại khái trong nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn.
Thứ hai, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ nghiên cứu lý
luận giỏi, có trình độ cao. Đội ngũ cán bộ nghiên cứu lý luận giỏi, có trình độ
cao là cốt “vật chất” và là yêu cầu cơ bản trong xây dựng lý luận sắc bén để
đấu tranh, phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch hiện nay. Nhìn
chung, hiện nay chúng ta đã có được đội ngũ cán bộ lý luận có bản lĩnh chính
trị vững vàng, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, được đào tạo về chuyên môn,
tâm huyết với nghề nghiệp. Tuy nhiên, có một thực tế là: đội ngũ cán bộ lý luận
còn nhiều hạn chế, bất cập, hẫng hụt, số cán bộ trẻ chưa thay thế được cán bộ
nhiều tuổi; số cán bộ có học vị thạc sĩ, tiến sĩ, học hàm phó giáo sư, giáo sư
tăng lên, nhưng chất lượng khoa học chưa tăng nhiều, trình độ lý luận chưa thể
nói là đã cao. Không ít cán bộ lý luận có học hàm, học vị, nhưng chưa tương
xứng với học hàm, học vị đó, rất khó khăn khi viết một bài đấu tranh lý luận.
Trong khi đó, sự hiểu biết về lý luận của nhiều cán bộ, đảng
viên, của không ít cán bộ nghiên cứu lý luận còn hạn chế; nhiều ấn phẩm, công
trình của các nhà nghiên cứu khoa học, của giới lý luận không rõ cái mới,
thiếu những điểm nhấn thể hiện tính sáng tạo, còn nặng về “tổ hợp”
những vấn đề lý luận đã được nói nhiều, thiếu thực tiễn nên sức thuyết
phục và giá trị chưa cao. Việc bố trí đội ngũ cán bộ lý luận còn nhiều bất cập,
số giảng viên lý luận chính trị có học hàm, học vị tập trung chủ yếu ở các học
viện, viện nghiên cứu, các trường đại học lớn ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí
Minh. Ở một số trường, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị mỏng và hạn chế về
trình độ lý luận; việc bổ sung lực lượng rất khó khăn.
Thực tế cho thấy, chỉ khi có được đội ngũ cán bộ lý luận
vững mạnh cả về phẩm chất chính trị, cả về trình độ lý luận, thực sự xứng tầm
thì công tác nghiên cứu lý luận và đấu tranh, phản bác có hiệu quả các quan
điểm sai trái, thù địch mới có sự “đột phá” mạnh mẽ. Vấn đề cấp thiết là phải
chú trọng xây dựng, bồi dưỡng những cán bộ nghiên cứu lý luận giỏi, có trình độ
cao; nâng cao tinh thần trách nhiệm và tạo điều kiện để đội ngũ này tự học, tự
bồi dưỡng lý luận, gắn nghiên cứu lý luận với thực tiễn, để có thể tạo ra được
đội ngũ cán bộ lý luận xứng tầm.
Đảng ta xác định: “Đầu tư thích đáng cho việc xây dựng, phát
triển đội ngũ cán bộ lý luận, nhất là những chuyên gia đầu ngành”. Theo đó, mỗi
cơ quan khoa học, cơ sở nghiên cứu cần chủ động hơn trong việc xây dựng, bồi
dưỡng cán bộ nghiên cứu lý luận; khắc phục tình trạng thụ động, ngồi chờ theo
kiểu “ăn sẵn”, thiếu sự đầu tư thỏa đáng. Bồi dưỡng toàn diện, đặc biệt chú ý
bồi dưỡng cho cán bộ lý luận trình độ, khả năng nắm chắc “ta” và “địch”; phải
nắm chắc các quan điểm sai trái, thù địch - đối tượng đấu tranh trực tiếp.
Trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, mỗi bài viết cần
có nội dung đấu tranh cụ thể, dùng đủ lý luận, luận cứ và đúng
bút pháp đấu tranh để “đánh đúng” và “đánh trúng” vấn đề; để phản
bác, phê phán một cách có hiệu quả, làm suy giảm và mất hiệu lực,
làm giảm ảnh hưởng và tác động xấu của quan điểm sai trái, thù
địch.
Bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ nghiên cứu lý luận phương pháp
khoa học trong nghiên cứu lý luận chính trị, tư tưởng Hồ Chí Minh, phương pháp
đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; khắc phục tình trạng xa
rời thực tiễn. Tăng cường đưa các nhà khoa học, lý luận ra nước ngoài học tập,
bồi dưỡng, tham gia các hội thảo quốc tế, trao đổi chuyên gia, học thuật, tiếp
cận thông tin, hợp tác nghiên cứu với các cơ quan khoa học nước ngoài; trong
đó, cần chuẩn bị tốt về nhận thức chính trị, chuyên môn, phong cách, ngoại ngữ
cho cán bộ lý luận trong hợp tác quốc tế về lý luận.
Thứ ba, xây dựng các cơ quan nghiên cứu lý luận thực sự vững
mạnh. Xây dựng cơ quan nghiên cứu lý luận mạnh có nhiều việc phải làm, song
quan trọng là phải giải quyết tốt mối quan hệ hữu cơ giữa cơ quan nghiên cứu lý
luận với đội ngũ cán bộ lý luận. Có cơ quan nghiên cứu lý luận mạnh mới có cán
bộ lý luận mạnh; cán bộ lý luận mạnh lại là “cốt vật chất” bảo đảm cho cơ quan
nghiên cứu lý luận mạnh. Không thể có cơ quan nghiên cứu lý luận mạnh, nếu
không có được đội ngũ cán bộ lý luận mạnh; đội ngũ cán bộ lý luận mạnh chỉ có
thể phát huy tốt sức mạnh và trình độ lý luận của mình trong một môi trường làm
việc thuận lợi của cơ quan nghiên cứu lý luận thực sự vững mạnh.
Trong tình hình hiện nay, cần kiện toàn hệ thống các cơ quan
nghiên cứu lý luận của Đảng; nghiên cứu rà soát, sắp xếp các cơ quan khoa học
(các học viện, viện nghiên cứu, trường đại học...) theo tinh thần Nghị quyết số
18-NQ/TW của Ban Chấp hành trung ương Đảng khóa XII về “Một số vấn đề về tiếp
tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tinh gọn, hoạt động
hiệu lực, hiệu quả”, đảm bảo phù hợp, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả,
chú ý đặc thù khoa học của từng cơ quan.
Đổi mới cơ chế quản lý hoạt động lý luận, thực hiện tốt dân
chủ trong nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khoa học chính trị, trong công tác
lý luận; tiếp tục “đổi mới mô hình tổ chức, phương thức hoạt động, nâng cao
chất lượng và hiệu quả hoạt động của cơ quan nghiên cứu lý luận của Đảng”. Xây
dựng cơ chế gắn kết giữa nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn, giữa công
tác nghiên cứu lý luận và công tác đào tạo, giảng dạy lý luận, giữa cán bộ lý
luận và cán bộ lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn; phối hợp giữa các cơ quan lý luận với
nhau; giữa các cơ quan lý luận với các cơ quan chỉ đạo đấu tranh chống “diễn
biến hòa bình”, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; giữa các
cơ quan lý luận với các cơ quan tư vấn, hoạch định chính sách, cơ quan tham
mưu, cơ quan chỉ đạo thực tiễn.
